"To project the future, you have to examine the past" 

Eerste kwartaal

Op nieuwjaarsdag 2025 kwam na ruim een halve eeuw een einde aan Russische gasexporten door Oekraïens grondgebied. Voor Europa de zoveelste nieuwe realiteit. Hiermee werd ons continent, meer dan tot dusver al het geval was, nog afhankelijker van LNG-importen. Een al krappe markt is hiermee nog krapper geworden.

Ook vanwege de ontwikkelingen aan de vraagzijde. Begin 2025 maakten we voor het eerst sinds de energiecrisis, een “normaal” stookseizoen door, met bijbehorende gasvraag. Daarnaast steeg de gasvraag ook doordat Europese windmolens het begin 2025 lieten afweten door een gebrek aan wind. Ondanks een forse capaciteitsuitbreiding lag de daadwerkelijke productie tot wel 30% lager dan in 2024. Enkele “dunkelflaute”-momenten waren een belangrijke herinnering aan het wispelturige karakter van hernieuwbare elektriciteitsproductie en de noodzaak van een betrouwbare back-up.

De Europese gasbergingen slonken hierdoor veel sneller dan het meerjarig gemiddelde. Op 21 januari 2025 was er al meer gas aan de Europese bergingen onttrokken dan eind maart 2024. Het weer vullen van de gasbergingen kon door de krappe marktbalans een flinke uitdaging worden zonder Russisch gas. Dit vooruitzicht dreef de jaarprijs voor aardgas en elektriciteit fors op, vooral vanwege de toen nog geldende rigide vuldoelstellingen vanuit de Europese Commissie.

De maandgemiddelde gas- en elektriciteitsprijzen stegen begin 2025 naar het hoogste niveau in twee jaar tijd. Eerder vermelde lage windproductie en ongeplande verstoringen aan de Noorse gasinfrastructuur deden de markt sidderen.

Europa werd in 2025 nog afhankelijker van LNG-importen.

Tweede kwartaal

Gelukkig begint de lentezon weer volop te schijnen en, in tegenstelling tot windenergie, draaien zonnepanelen overuren en sneuvelt record op record. Zo lag de gemiddelde dagelijkse zonne-energieproductie in Noordwest-Europa in het eerste kwartaal van 2025 ruim 30% hoger dan in de eerste drie maanden van 2024. In Nederland zorgt dit dikwijls voor overschotten en komen uurprijzen voor elektriciteit steeds vaker onder nul euro. Het aantal uren met negatieve elektriciteitsprijzen steeg in 2025 dan ook naar 650, 20% meer vergeleken met 2024.

Het jaar werd gekenmerkt door voortdurende geopolitieke onzekerheden: de handelsoorlog en het volledig afbrokkelen van de trans-Atlantische relatie, onzekerheid over de toekomstige rol van Russisch gas, aanvallen op Iraanse nucleaire installaties, en de dreiging door conflicten of extreem weer. Toch bleef de markt opmerkelijk stabiel, mede dankzij de toename van het LNG-aanbod.

Het volledig wegvallen van de elektriciteitsvoorziening op het Iberische schiereiland ontwrichtte het dagelijkse leven van 60 miljoen Europeanen. De black-out zal mij nog jaren bijblijven. Vooral omdat dit een reminder was hoe cruciaal een stabiele elektriciteitsvoorziening is voor onze moderne samenleving.

Derde kwartaal

De gasprijzen stabiliseerden in de tweede helft van het jaar op een prijsniveau waarop net voldoende LNG-leveranties worden uitgelokt. Chinese LNG-importen daalden met 18% ten opzichte van 2024 door een stijgende lokale gasproductie en extra Russische pijpleidingimporten. Europa had het geluk dat de concurrentie voor LNG hierdoor minder stevig was.

Europa formaliseerde afgelopen jaar de plannen om Russische gasimporten volledig te gaan weren, zowel via pijpleidingen als in vloeibare vorm (LNG). Rusland tuurt hierdoor dan ook oostwaarts op zoek naar gasafnemers. China zet de gasmarkt in als pion in het geopolitiek schaakspel en flirt, samen met Rusland, met het idee om een pijpleiding te gaan bouwen (Power of Siberië 2) waarmee 50 miljard m³ extra aardgas uit Rusland geïmporteerd zou kunnen worden. Hiermee zou zomaar de Amerikaanse LNG-sector schaakmat gezet kunnen worden, als het project ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd.

In het voorjaar van 2025 viel voor meerdere dagen de elektriciteitsvoorziening weg in Spanje en Portugal.

Vierde kwartaal

Ondanks uitdagendere businesscases zette de groei van de wind- en zoncapaciteit door. Inmiddels wordt ruim de helft van het Nederlandse elektriciteitsvraag opgewekt met hernieuwbare elektriciteit. Het aandeel wordt zo groot dat de Europese elektriciteitshandel de “grootste upgrade” kreeg sinds de liberalisering in 2004. Op de Day-Aheadmarkt komen vanaf oktober niet meer 24 uurprijzen tot stand, maar 96 kwartierprijzen. Dit om de wispelturige productiepatronen van wind en zon beter te kunnen managen met een fijnmazigere prijsvorming.

De stabiele gasvraag en de aanstaande "stortvloed" van nieuwe LNG-faciliteiten drukte de gasprijs naar het laagste niveau sinds de start van de Russische invasie van Oekraïne, ondanks minder goed gevulde gasbergingen. De elektriciteitsprijzen lagen echter verre van een dieptepunt. Fors opgelopen CO₂-emissieprijzen dreven de termijnprijzen van gas en elektriciteit uiteen.

Eind 2025 gleden de termijnprijzen van een steile "piste". De aanbodsituatie verbeterde significant: voor aardgas door extra LNG en voor elektriciteit door de robuuste beschikbaarheid van Franse nucleaire centrales en veel hernieuwbare elektriciteit. Dit zorgde voor opvallend veel neerwaartse prijsdruk.

Vooruitkijken

De komende maanden zal ik vast weer meer door de voorruit gaan kijken en minder in de achteruitkijkspiegel. Toch is het in mijn optiek belangrijk om stil te staan bij alle ontwikkelingen in het afgelopen jaar, hiermee zijn we immers beter in staat om de toekomst te projecteren.

Na de energiecrisis, waarin prijsvorming gedomineerd werd door angst en paniek, zal de energiemarkt het komende jaar een nieuwe fase ingaan. Laten we het “het nieuwe normaal” noemen. Het LNG-aanbod zal steeds ruimer worden. De prijsbodem zal worden bepaald door de (marginale) kostprijs van Amerikaans LNG, maar de prijspiek komt tot stand door de mondiale concurrentie en hier geldt het principe “wat een gek ervoor geeft”. Het continent dat het LNG het hardst nodig heeft zal de ander namelijk moeten “overbieden”.

De mondiale gasprijzen zullen dichter bij elkaar komen te liggen door het flexibel karakter van LNG. Tenminste, zolang het LNG nog vrij en rijkelijk vloeit, en leveranties niet worden ingezet als pion in het geopolitiek schaakspel. Zoals de ontwikkelingen omtrent Groenland, of waar Trump zich te zijner tijd druk over maakt.  

Ik wens iedereen een fijn en gezond jaar!

Chris Guth is marktanalist bij de Market Desk van ENGIE. Maandelijks schrijft hij in zijn blog over trends en ontwikkelingen in de energiemarkt.