Weersomslag: niet alleen goed voor de tuin

Heerlijk zo'n warme zomer?

Het werd een ongekend warme zomer. Fijn voor zonaanbidders, minder goed voor de tuin en ook voor de door mij geliefde elektriciteitsmarkt. De combinatie van hoge temperaturen, langdurige droogte en historisch lage rivierstanden zet zowel de vraag- als de aanbodkant van de elektriciteitsmarkt onder druk. Hiermee verdween het dempend effect dat de andere productiemethodes in de lente nog hadden.

"Ruggengraat" heeft last van de warmte

De bronnen die Europa normaal gesproken door periodes van krapte heen helpen, kwamen onder druk te staan. Kerncentrales moesten afschalen of zelfs worden uitgezet door te warm of te weinig koelwater. Frankrijk is normaal gesproken één van de belangrijkste elektriciteitsexporteurs van Europa. De Franse kerncentrales vormen daarmee niet alleen de ruggengraat van de Franse elektriciteitsvoorziening, maar ook een belangrijke buffer voor omliggende landen, waaronder België, Duitsland en indirect ook Nederland.

Volgens Bloomberg verloor Frankrijk in juni en juli al meer dan 3,7 TWh aan nucleaire elektriciteitsproductie door temperatuurrestricties. Dat is meer dan het dubbele van het vorige volledige zomerrecord uit 2018.

Ook elders in Europa is het probleem zichtbaar. Hongarije moest zijn enige kerncentrale bij Paks volledig stilleggen door de recordlage waterstand van de Donau. Dat is extra ingrijpend omdat deze centrale normaal gesproken goed is voor ongeveer 40% van de Hongaarse elektriciteitsproductie.

Door lage rivierstanden en hoge watertemperaturen konden Europese kerncentrales minder koelwater gebruiken en moesten zij hun productie beperken.

Minder water, minder flexibiliteit

Naast kernenergie staat ook waterkracht onder druk. Waterkracht is in Europa een cruciale bron van flexibele elektriciteit. Centrales kunnen snel op- en afregelen en vangen daarmee schommelingen in wind- en zonneproductie op.

Juist die flexibiliteit is deze zomer minder beschikbaar. In de Alpen en in Scandinavië zijn de waterstanden en reservoirvullingen uitzonderlijk laag. In Zuid-Noorwegen, een belangrijke exportregio voor elektriciteit richting Duitsland, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk en Nederland, liggen de waterkrachtvoorraden op het laagste niveau in jaren.

Lage waterreservoirs in augustus kunnen doorwerken tot in de winter. Als de reservoirs onvoldoende worden aangevuld, moet Europa in de koudere maanden meer leunen op gas- en kolencentrales.

Het waterpeil in Europese rivieren staat door de aanhoudende droogte ongekend laag, waardoor het transport ernstig wordt belemmerd. Schepen die kolen vervoeren kunnen op sommige trajecten nog maar voor een derde van hun normale capaciteit worden geladen om te voorkomen dat zij aan de grond lopen. Vervoer per trein vormt in sommige gevallen een alternatief, maar de kosten hiervan liggen aanzienlijk hoger dan die van transport per schip.

RES to the rescue?

Wellicht denk je nu: al die zonnestralen zijn toch gunstig voor de elektriciteitsmarkt? Absoluut, zonneproductie was afgelopen zomer de enige echte uitblinker. De gemiddelde dagelijkse zonneproductie in West-Europa lag in juli circa 20% hoger dan in dezelfde maand in 2025. Recordzonneproductie vertelt alleen niet het hele verhaal. De grootste spanning ontstaat juist later op de dag. Zodra de zon ondergaat, valt een groot deel van die elektriciteitsproductie weg, terwijl de vraag naar elektriciteit vaak nog hoog blijft, onder andere voor koeling.

Hittegolven gaan doorgaans niet gepaard met veel wind, waardoor op zulke momenten de Europese windmolens juist minder draaien en helaas niet de reddende engel kunnen zijn. Op die momenten moeten andere centrales het gat opvullen. Maar zoals eerder vermeld, staan precies die bronnen deze zomer onder druk. De productie uit kernenergie, waterkracht en in sommige delen van Europa ook kolencentrales wordt beperkt door de lage rivierstanden. De markt moest dan ook noodgedwongen terugvallen op gascentrales, terwijl gas momenteel ook vrij schaars is.

De zonneproductie bereikte deze zomer recordhoogtes, maar kon het tekort aan windenergie en andere productiebronnen niet volledig opvangen.

De elektriciteitsmarkt kent geen grenzen

De Nederlandse elektriciteitsmarkt is sterk verbonden met de rest van Europa. Wanneer Frankrijk minder kernenergie exporteert, Hongarije extra elektriciteit moet importeren of Noorse waterkracht minder beschikbaar is, werkt dat door in de prijsvorming in de hele regio. De Europese markt is juist ontworpen om elektriciteit te laten stromen van gebieden met overschotten naar gebieden met tekorten. Dat systeem werkt goed zolang schokken lokaal zijn. Maar wanneer meerdere landen tegelijk te maken krijgen met hitte, droogte en lagere productie, wordt de buffer kleiner.

Toch weer "gas d'r bij"

Door alle productiebeperkingen en de hogere elektriciteitsvraag moesten Europese gascentrales toch extra gas bijgeven. De gasproductie ligt deze maand tot nu toe al 3% hoger dan het meerjarig gemiddelde (2018-2025), terwijl deze de afgelopen twee jaren in augustus daar 15% onder lag. Dit gebeurt op een moment dat de gasmarkt al bijzonder krap is en Europa alle zeilen bij moet zetten om de gasbuffers voor komende winter te vullen.

Goed voor de plantjes

De recente regenval, gepaard met lagere temperaturen, is dus van harte welkom. Mocht je echter door het wat mindere weer ook een beetje sip door het raam naar buiten aan het kijken zijn, denk dan maar: het is goed voor zowel de tuin als de elektriciteitsmarkt.

Chris Guth is marktanalist bij de Market Desk van ENGIE. Regelmatig schrijft hij in zijn blog over trends en ontwikkelingen in de energiemarkt.

Actueel marktinzicht en persoonlijke begeleiding

De energiemarkt is continu in beweging. Geopolitieke spanningen, economische ontwikkelingen, weersinvloeden en de balans tussen vraag en aanbod zorgen dagelijks voor prijsschommelingen. Wanneer neemt u een slimme inkoopbeslissing?

Om u hierbij te helpen, is er de Market Desk van ENGIE. Onze marktanalisten helpen u met actueel marktinzicht en persoonlijke inkoopbegeleiding. Hoe dat werkt, leggen we uit in deze video.