De Europese energiemarkt bevindt zich in een opmerkelijke fase. Door het uitbreken van de oorlog tussen de Verenigde Staten en Israël enerzijds en Iran anderzijds, en de daaropvolgende blokkade van de Straat van Hormuz, sloeg de balans op de gasmarkt plotseling om. Waar eerder een stortvloed aan LNG werd verwacht, ontstond juist schaarste.
Terwijl de gasmarkt in de greep is van geopolitieke ontwikkelingen en structurele krapte, zien we tegelijkertijd steeds vaker forse overschotten op de elektriciteitsmarkt.
Rond de maandwisseling van april naar mei zorgde Europese feestdagen voor een lage elektriciteitsvraag. Op hetzelfde moment was er ook sprake van recordhoeveelheden hernieuwbare productie, wat zorgde voor meer elektriciteit dan ons lief is.
Dit enorme overschot in Europa was dusdanig groot dat het de elektriciteitsprijs sterk omlaag dreef. Er werden zelfs uurprijzen aangetikt van -500 €/MWh. Op dergelijke momenten is het aanbod groter dan de vraag en is elektriciteit een soort van “afval”. Er moet dan een verwijderingsbijdrage voor betaald worden om het kwijt te raken, iets wat overigens voor bedrijven met zonnepanelen eenvoudig te voorkomen is. Anderzijds levert het verbruiken van elektriciteit door die negatieve prijzen juist geld op.
Doordat de uurprijzen binnen 30 dagen tweemaal onder -350 €/MWh zijn gedoken, is de huidige bodemprijs van -500 €/MWh automatisch herijkt volgens de geldende protocollen. Deze herijking verlaagt de ondergrens met €100 naar -600 €/MWh. Deze wijziging is op 29 mei 2026 ingegaan op energiehandelsbeurs EPEX Spot.
Sinds 2022 is de capaciteit hernieuwbare energieproductie in Nederland praktisch verdubbeld.
Groei hernieuwbare productie
Negatieve elektriciteitsprijzen komen de laatste jaren steeds vaker voor, als gevolg van de enorme uitbreiding aan hernieuwbare productiecapaciteit. In Nederland steeg afgelopen jaar het aantal uren met marktprijzen van 0 €/MWh of lager naar 650, in 2024 waren dat er 542. Bij het publiceren van dit blog stond de teller voor dit jaar op 205 uren.
Sinds begin 2022 is de capaciteit in Nederland praktisch verdubbeld. Nederland beschikt inmiddels over zo’n 42,5 GW aan opgesteld vermogen: 30 GW aan zonnepanelen en 12,5 GW aan windmolens. Dit zijn immense vermogens, vooral wanneer je beseft dat de Nederlandse elektriciteitsvraag gemiddeld rond de 15 GW ligt. Afgelopen Pinksterweekend zagen we dit ook weer met de nodige hoeveelheid negatieve uren dankzij strakblauwe luchten en redelijk wat wind.
Door de groeiende mismatch tussen vraag en aanbod neemt de prijsvolatiliteit binnen de dag verder toe. Elektriciteit die tijdens het middaguur “afval” is, kan enkele uren later ineens 150 €/MWh waard zijn.
Onvoldoende flexibiliteit en opslagcapaciteit vormen momenteel de grootste barrières voor de volgende fase van de energietransitie. Het lastige aan hernieuwbare elektriciteitsproductie is dat het er is wanneer het er is, en niet per se wanneer het nodig is.
Grootschalige batterijopslag, zoals hier bij de Maxima-centrale in Lelystad, helpen om momenten van tekort en overschot aan hernieuwbare elektriciteit af te vlakken.
Flexibiliteit is de volgende stap in de energietransitie
Zonne- en windproductie wordt steeds vaker afgeknepen (curtailment) om te voorkomen dat er een “verwijderingsbijdrage” betaald moet worden. Flexibiliteit wordt daarmee de sleutel tot balans.
Vraagsturing, batterijopslag en interconnectiecapaciteit (waarbij overschotten of tekorten naar buurlanden geëxporteerd of geïmporteerd worden), winnen snel aan belang. Hier ligt ook een belangrijke kans. Partijen die in staat zijn om productie of consumptie te verschuiven, profiteren van de toenemende prijsvolatiliteit.
Conclusie
Alle investeringen in hernieuwbare energie, ondanks de wispelturige productiekenmerken, dempen momenteel het prijseffect van de huidige schaarste aan aardgas. Begrijp me niet verkeerd, gascentrales blijven voorlopig nodig als back-up voor de momenten waarop zon en wind het laten afweten. Maar elke kWh die met wind en zon opgewekt wordt, bespaart aardgas.
De verhouding tussen hernieuwbare productiecapaciteit en opslagcapaciteit is nog altijd scheef (42,5 GW hernieuwbare capaciteit versus naar schatting 4 GW aan batterijopslag). Maar meer opslagcapaciteit en flexibiliteit gaan de komende jaren een vlucht nemen. Daardoor kunnen momenten van tekort en overschot beter worden afgevlakt.
De uitdaging ligt in het verbinden van beide werelden: leveringszekerheid waarborgen en tegelijk optimaal gebruikmaken van goedkope, duurzame elektriciteit. In die balans ligt de toekomst van de Europese energiemarkt. De groei aan hernieuwbare elektriciteit helpt Europa geopolitieke en of aanbodschokken beter te doorstaan.
Chris Guth is marktanalist bij de Market Desk van ENGIE. Regelmatig schrijft hij in zijn blog over trends en ontwikkelingen in de energiemarkt.
Browserupdate aangeraden
Je browser wordt niet meer ondersteund. Gebruik Edge, Safari, FireFox of Chrome om Engie optimaal te kunnen gebruiken.
