Hoe het veranderen van de emissie-spelregels de CO2-prijs laat schommelen
Leestijd: 5 minuten
De CO2‑prijs binnen het EU‑ETS beweegt de laatste tijd alle kanten op. Als marktanalist volg ik deze markt dagelijks en zie ik hoe ogenschijnlijk kleine aanpassingen in beleid direct voor grote prijsschommelingen zorgen. Waarom worden de spelregels tussentijds gewijzigd en welke gevolgen heeft dit? Ik leg het uit in dit blog.
Voordat we de diepte in duiken, eerst even de basis: het EU‑ETS is het Europese systeem om CO2-uitstoot te verminderen in de industrie en energiesector. Bedrijven kopen en verhandelen emissierechten binnen EU-ETS. Het systeem werkt met een cap‑and‑trade‑principe: er is een jaarlijks dalend emissieplafond (de cap) en bedrijven mogen tot dit plafond rechten verhandelen (de trade). Hoe minder rechten beschikbaar zijn, hoe hoger de prijs.
ETS-plichtige bedrijven (ongeveer 350 in Nederland) zijn grotendeels grote, energie-intensieve installaties in de elektriciteitssector, chemie, raffinaderijen, metaal-, cement- en papierindustrie. Ook de commerciële luchtvaart binnen de Europese Economische Ruimte valt hieronder.
Die prijs reageert niet alleen op vraag en aanbod van deze partijen, maar zeker ook op veranderingen in de spelregels. En die kunnen flink binnenkomen.
Effect van veranderende spelregels
In februari liet de prijs van EU-ETS emissierechten een geweldige “sell-off” zien: de CO2-prijs daalde met meer dan 20 procent vanaf 90 euro per ton. Dit kwam niet door veranderingen in uitstoot of energieverbruik, maar door beleidsonrust.
Ontwikkeling CO2-prijs binnen EU-ETS
Als marktanalist bij ENGIE zie ik dagelijks hoe beleidsdynamiek de prijs van emissierechten extreem laat schommelen. ETS-plichtige bedrijven kijken namelijk jaren vooruit. Een wisselend beleid zorgt voor onzekerheid en dat geeft prijsbeweging. Iets wat ook doorwerkt in bijvoorbeeld de prijs van elektriciteit.
In een normale markt bepalen vooral fundamentele factoren zoals vraag en aanbod de prijs. In het afgelopen jaar was er een aantal veranderingen van regels die juist een prijsopdrijvend effect hadden:
Versnelde afbouw van emissierechten via de LRF (Linear Reduction Factor): de jaarlijkse vermindering van het emissieplafond stijgt naar 4,3 procent tot 2027 en 4,4 procent daarna.
Market Stability Reserve (MSR): dit mechanisme voorkomt dat er te veel emissierechten in omloop zijn. Als de voorraad te groot wordt, worden rechten definitief vernietigd. In 2026 gaat het om ongeveer 27 miljoen rechten; in 2024 werd al circa 90 miljoen rechten verwijderd.
Gefaseerde afbouw van gratis rechten voor CBAM sectoren (Carbon Border Adjustment Mechanism) van 2026 tot 2034. Dit betreft sectoren die gevoelig zijn voor concurrentie van buiten de EU, zoals staal, cement, kunstmest, aluminium en waterstof, vooral wanneer de CO2-heffing binnen de EU hoger is dan daarbuiten.
Volledige afschaffing van gratis rechten voor de luchtvaart vanaf 2026.
Voor ETS-plichtige bedrijven voelt dit alsof de scheidsrechter midden in de tweede helft de doelpalen verzet maakt en de voetbal zwaarder maakt.
De macht van speculatieve handelaren
Naast beleidswijzigingen spelen ook speculatieve handelaren een grotere rol bij de prijsvorming van emissierechten. Waar vroeger vooral ETS‑plichtige bedrijven handelden, domineren nu steeds meer financiële partijen de markt. Hun kracht zit in drie dingen:
Het onmiddellijk aanpassen van posities zodra een ambtenaar van de Europese Commissie (EC) nieuws deelt.
Massaal kopen of verkopen van posities bij nieuwe wetsvoorstellen en geruchten uit Brussel.
Het innemen van enorme longposities vanwege de maatregelen die de markt verkrappen, wat zorgt voor stijgende CO2-prijzen. Zij waren dan ook de eersten om te reageren toen er geruchten over versoepeling van het beleid kwamen.
Posities investeringsfondsen binnen EU-ETS
Welke voorstellen liggen er nu op tafel?
De afgelopen weken werd de prijsstijging die in 2025 was ontstaan dus abrupt ongedaan gemaakt. Druk van de industrie en lidstaten die zich zorgen maken over de concurrentiekracht van de EU hebben gezorgd dat er in het derde kwartaal van 2026 een zogeheten ETS-review komt. De hierboven genoemde steeds scherper wordende regels worden in de huidige voorstellen afgezwakt:
De EC overweegt een langzamere uitfasering van rechten vanaf 2028 en verlenging van gratis rechten voor energie-intensieve industrie. Dit zou de competitiviteit van de Europese industrie ten goede komen.
Gratis rechten koppelen aan concrete investeringen om CO2-emissies te verminderen (efficiency-audits, CO2-roadmaps).
Voor de toekomstige jaren liggen er zwakkere Market Stability Reserve (MSR) aanpassingen op tafel om volatiliteit te dempen. Er mogen meer rechten in het reservepotje en de regels om ze te gebruiken worden versoepeld.
Het verlagen van de Linear Reduction Factor (LRF) zou ervoor zorgen dat rechten minder snel uit de markt worden gehaald. Maar de waarschijnlijkheid van dit voorstel is laag, want dit zou 2030 emissietargets in gevaar brengen.
Het eerder op de markt brengen van nog niet uitgegeven emissierechten (frontloading). Hierdoor komt de markt in een ruimer jasje wat een dalend prijseffect zorgt.
Kortom: de EU weegt klimaatambitie af tegen industriële belangen en concurrentiekracht. De signalen uit Brussel wijzen op een versoepeling van de strakke emissiereductie-planning om de Europese industrie competitief te houden.
Maar er zijn ook regeringen (waaronder die van Nederland en Spanje) die juist niet willen dat regelgeving van het emissiehandelssysteem wordt aangepast of opgeschort. Het verzwakken van de regeling zou de industrieën die al hebben geïnvesteerd en geïnnoveerd op het gebied van CO2-reductie zwaar benadelen. En dat maakt de toekomst ongewis.
Conclusie: stabiliteit is de beste investering
In eerdere jaren zorgden aankondigingen van veranderingen in wetgeving ook direct voor prijsreacties. Speculatie maakt de markt meer liquide, maar ook extreem gevoelig voor elke beleidsverandering. Zonder stabiele regels draait de EU-ETS meer op verwachtingen over wat de EC volgende keer weer bedenkt dan op pure fundamentele invloeden.
Ik geloof dat het EU-ETS systeem een efficiënt instrument is voor het verminderen van emissies. Maar de markt kan alleen werken als de spelregels voor de volle periode vastliggen. Voortdurend verplaatsen van de doelpalen creëert onzekerheid, jaagt speculanten aan en vertraagt de broodnodige groene investeringen. Daarom is het zaak dat de Europese Commissie inzet op voorspelbaarheid en transparantie. Een stabiel, geloofwaardig ETS is niet alleen goed voor de prijs, maar vooral voor de echte transitie naar een klimaatneutraal Europa in 2050.
Bas Hekman, marktanalist bij ENGIE
Actueel marktinzicht en persoonlijke begeleiding
De energiemarkt is continu in beweging. Geopolitieke spanningen, economische ontwikkelingen, weersinvloeden en de balans tussen vraag en aanbod zorgen dagelijks voor prijsschommelingen. Wanneer neemt u een slimme inkoopbeslissing?
Om u hierbij te helpen, is er de Market Desk. Onze marktanalisten helpen u met actueel marktinzicht en persoonlijke inkoopbegeleiding. Hoe dat werkt, leggen we uit in deze video.
Altijd op de hoogte van ontwikkelingen in de markt
Advies bij de keuze van uw inkoopstrategie
Persoonlijke begeleiding bij de inkoop van uw energie
