Op 1 januari 2026 is de nieuwe Energiewet ingegaan en dit heeft de regels en structuren van de energievoorziening in Nederland ingrijpend veranderd. Deze wet, die de Elektriciteitswet van 1998 en de Gaswet van 2000 heeft vervangen, is ontworpen om de energietransitie te versnellen en het Nederlandse energiesysteem toekomstbestendig te maken. In dit artikel leest u meer over deze nieuwe Energiewet.
Waarom een nieuwe Energiewet?
De voorgaande energiewetgeving, die uit de jaren rondom de eeuwwisseling stamden, sloot niet langer aan bij de snelle veranderingen in de energiemarkt. De nieuwe Energiewet zorgt voor een duidelijk wettelijk kader dat beter past bij de Europese regels en de behoeften van de moderne energiemarkt. Dit biedt voordelen voor zowel consumenten als bedrijven die willen bijdragen aan de energietransitie.
De nieuwe Energiewet is opgebouwd uit zes pijlers die een betaalbaar, betrouwbaar en CO2-arm energiesysteem moet helpen bereiken:
1. Toekomstbestendigheid van het energiesysteem
De Energiewet brengt gas en elektriciteit in samen één integraal wettelijk kader, met scherpere en duidelijke rollen voor netbeheerders, leveranciers, marktpartijen en eindafnemers. Dit kader is beter afgestemd op Europese regelgeving en voorbereid op toekomstige energiedragers zoals waterstof.
Voor bedrijven betekent dit meer voorspelbaarheid in regels, maar ook een systeem dat sneller kan worden aangepast aan nieuwe technologieën en marktontwikkelingen. De wet is zo ingericht dat toekomstige wijzigingen eenvoudiger kunnen worden doorgevoerd zonder telkens volledig nieuwe wetgeving te moeten schrijven.
2. Datagedreven besluitvorming
De meetketen wordt verder gedigitaliseerd, waardoor u als bedrijf kunt beschikken over nauwkeurige en actuele energiedata. Dit maakt betere sturing mogelijk op verbruik, pieken, flexibiliteit en kosten.
Gegevens binnen de reikwijdte van de Energiewet worden ondergebracht in registers voor systeembeheerders en meetverantwoordelijken. Met uw toestemming kunnen deze derde partijen uw energiedata gebruiken voor bijvoorbeeld energie-optimalisatie, flexibiliteitsdiensten of slim energiemanagement. Dit ondersteunt data-gedreven besluitvorming binnen uw organisatie.
3. Systemen ondersteund aan de energietransitie
In de nieuwe Energiewet zijn netbeheerders hernoemd tot transmissie- en distributiesysteembeheerders (TSB's en DSB's). De Energiewet versterkt rol van TSB’s en DSB’s bij het aanpakken van netcongestie en capaciteitsproblemen. Zij moeten transparanter communiceren over beschikbare transportcapaciteit en structurele plannen maken voor uitbreiding en verzwaring van het net.
Daarnaast moeten TSB's en DSB's flexdiensten via marktgebaseerde, transparante procedures inkopen. Dit betekent dat bedrijven met flexibele productie, opslag of vraagrespons actief kunnen bijdragen aan het stabiliseren van het elektriciteitssysteem, en daar een vergoeding voor kunnen ontvangen.
4. Ruimte voor nieuwe marktinitiatieven
Bedrijven kunnen optreden als actieve afnemers: u kunt niet alleen energie verbruiken, maar zelf ook opwekken, opslaan en verkopen aan de markt. Dit opent kansen voor zonne-energie, batterijopslag en lokale energieoplossingen.
Daarnaast maakt de wet energiegemeenschappen mogelijk, waarin bedrijven gezamenlijk energie opwekken en delen. Ook wordt aggregatie gestimuleerd: het bundelen van flexibele energiegebruik om in te zetten op de energiemarkt. Dit vergroot uw mogelijkheden om waarde te halen uit flexibiliteit en vraagrespons.
5. Meer bescherming voor eindafnemers
De Energiewet versterkt de bescherming van eindafnemers, inclusief micro-ondernemers, die grotendeels hetzelfde beschermingsniveau krijgen als consumenten.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) kan ingrijpen bij misleidende verkooppraktijken, wervingsstops opleggen of vergunningen intrekken. Daarnaast is er meer bescherming bij het faillissement van een energieleverancier en extra waarborging voor kwetsbare huishoudens. Voor bedrijven betekent dit een stabieler en betrouwbaarder marktklimaat.
6. Toezicht
De ACM blijft de centrale toezichthouder op Energiewet, maar werkt nauw samen met andere instanties:
Staatstoezicht op de Mijnen (SodM): gasveiligheid
Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) en Autoriteit Persoonsgegevens (AP): toezicht op data en cyberveiligheid.
Dit gecombineerde toezicht moet ervoor zorgen dat de Energiewet niet alleen vandaag werkt, maar een solide basis vormt voor de energievoorziening in de komende decennia, inclusief de overgang naar waterstof, meer hernieuwbare energie en verdere Europese marktintegratie.
Uitrol nieuwe Energiewet 2026
De nieuwe Energiewet is op 10 december 2024 goedgekeurd door de Eerste Kamer. De invoering van de wet vindt sinds 1 januari 2026 gefaseerd plaats zodat alle betrokken partijen voldoende tijd hebben om aanpassingen te verwerken. Met de nieuwe Energiewet zet Nederland een belangrijke stap richting een duurzamer en toekomstbestendig energiesysteem.
Meer weten over de nieuwe Energiewet en de veranderingen die dit met zich meebrengt? Lees ons achtergrondartikel en luister onze speciale podcast.
